Wykłady otwarte w KPU

Wykłady otwarte są spotkaniami pracowników Karpackiej Uczelni Państwowej z uczniami szkół partnerskich uczelni. Ich formuła służy przekazywaniu młodzieży naszego regionu wiedzy o najnowszych osiągnięciach badawczych. W czasie pandemii ta forma współpracy między instytucjami edukacyjnymi zyskuje kluczowe znaczenie.

Dzisiejsze spotkanie poświęcone było motywowi szklanych domów w ostatniej powieści Stefana Żeromskiego. Opadający z sił Seweryn Baryka przekonuje w niej syna do powrotu do Polski wizją nowej cywilizacji, którą ich daleki krewny stworzył niemal z niczego, z torfu i piasku. Tradycja lektury tego motywu jako wpisanego w świat przedstawiony powieści projektu utopijnego ma solidne podstawy. W tym bowiem czasie zaczęły się pojawiać w architekturze miast Zachodu coraz śmielsze realizacje budynków stworzonych dzięki zastosowaniu nowych materiałów i technologii: ceramiczki, szkła i żelbetonu. Mogło się wydawać, że dzięki nim uda się zażegnać bolączki fabrycznych przedmieść. Szkło jako materiał budowlany pojawiło się już wcześniej w znanych Żeromskiemu powieściowych utopiach Maurycego Jokaja i Mikołaja Czernyszewskiego.

Wydaje się jednak, że dla „Przedwiośnia” istotniejszy jest kontekst biograficzny – w 1910 roku Żeromski zwiedzał z synem Londyn. Jedną z wizytówek miasta był wówczas the Crystal Palace – przypominająca gigantyczną szklarnię hala wystawy światowej postawiona w połowie wieku XIX. Inspiracją tą autor posłużył się po raz pierwszy w ukończonej w 1912 roku powieści „Uroda życia”, jednak w ostatecznej wersji utworu zmienił zakończenie. W „Przedwiośniu” wizja szklanej cywilizacji ma rolę zupełnie inną, szklane domy w dialogu ojca z synem są przedmiotem ironicznej gry. Co nie znaczy, że nie niosą ważnej treści – stały się mitem, czyli instrukcją, zadaniem dla młodego pokolenia, postawionym Cezaremu przez umierającego ojca. Wizja nowej cywilizacji, nowego państwa przekształca się bowiem w spór etyczny: Cezary wychowany przez zrewoltowany tłum, świadek ludobójstwa głosi prawo krucjaty przeciw złu na ziemi, tym samym godzi się na przemoc. Jego ojciec wskazuje mu ideał twórczej pracy i pomnażania dobra.

To zapewne przypadek, ale jeden z tych, które zyskują dodatkowy sens: w zorganizowanym przez Dyrekcję ZSM konkursie fotograficznym z okazji Święta Niepodległości praca wyróżniona pierwszym miejscem, wśród innych przedmiotów oznaczających bliskość idei ojczyzny, ukazuje okładkę ostatniej powieści Żeromskiego.

Dziękujemy Dyrekcji Zespołu Szkół Mechanicznych w Krośnie, nauczycielom oraz licznie zgromadzonej młodzieży za zaangażowanie w organizację i przebieg tego spotkania. Zapraszamy do dalszej współpracy.